پند

معنای پند

پند

بالفتح،معروف،و غليواز،سوزنى گويد: بيت پند را فر هما آيد،پديد اندر هوا از پر كاخ همايونت ار بود پرواز پند و بالضم،گلولۀ پنبۀ ندافى كرده براى رشتن،چنانكه گذشت،و بالكسر،نشستگاه كه بتازى مقعد گويند،سيف گويد: بيت پند و نرۀ حامدى آن گشته مفاجا بر كير نجوم آژخ و بر خايۀ طب فنج

(

فرهنگ رشیدی

, ص350)

به فتح اول و سكون ثانى و دال ابجد آنست كه به عربى نصيحت گويند و به معنى زغن و غليواج هم آمده است و به ضم اول گلولۀ پنبۀ حلاجى كرده باشد و با اول مكسور نشستگاه را گويند و به عربى مقعد خوانند.

(

فرهنگ فارسی برهان قاطع

, ص211)

- نصيحت باشد. و ديگر غليواج را گويند، يعنى گوشت ربا و او را جوزه‌لوا و چوژه‌لوا و چوزه‌لوا و جنگلاهى و خاد و زغن و گوشت ربا نيز گويند *. مثال معنى اخير فرخى گويد: بيت تا نبود چون هماى فرخ كركس تا كه نباشد نظير باز خشين پند و حكيم سوزنى نيز فرمايد مثالش بهر دو معنى: بيت داد بك از راى او دست ستم بند كرد زانكه همه راى او حكمت نابست و پند گر زره پند او داد دهد داد بك جوژه ز بن بر كند شهپر بر باز و پند و [بضم با] بمعنى پنبۀ حلاجى كرده كه براى رشتن و غيره گلوله كرده باشند .

(

فرهنگ مجمع الفرس

, ص221)

بر وزن چند فارسى لغت نصيحت است هاتف كفته شعر پند آنان دهند خلق اى كاش كه ز عشق تو مى‌دهندم پند و آن را اندرز نيز كويند و بمعنى غير معروف آن است كه غليواژ يعنى زغن را كويند و معروف است كه شش ماه نر است و شش ماه ماده است چنانكه كفته‌اند ع چون غليواژى كه شش مه ماده و شش مه نر است حكيم سوزنى در اين معنى كفته پند را فرّ هما آيد بديد اندر هوا از بر كاخ همايونت ار بود پرواز پند و بكسر نششكاه مردم است يعنى مقعد و پندى كنايه از كونى است و بضم كلولۀ پنبه ندافى كرده براى ريستن كه باغنده و كاله و پنجش و پنجك و پيدش و پنده و پندك و پند كويند و كلولۀ كلين را نيز بندك نامند و ثمر درختى است مانند بادام كه آن را اعراب معرب كرده نبذق و فندق كويند و بزبان اهل تون و طبس خراسان چيزى را از ماكولات و مشروبات كويند كه در ظرف مانده و هوا بآن نان يا روغن رسيده و جرمى كبود و سبز بر آن طارى شده باشد و آن را بعربى متكرّج كويند

(

فرهنگ انجمن آرای ناصری

, ص237)

زغن بود و خاد و غليواج و گوشت رباى نيز گويند .فرخى گفت: بيت تا نبود چون هماى فرخ كركس تا كه نباشد بشبه بازخشين پند

(

صحاح الفرس

, ص76)

[اسم‏][فارسی‏]نصيحت و اندرز و موعظه.و ياد.و توبيخ.و اخطار و غليواج و پند پدر نصيحت پدر و توبيخ و اخطار پدر.

(

فرهنگ نفیسی

, ص746)

(اسم) نصيحت. اندرز. نُصح. وعظ. موعظت. موعظه. عبرت. ذكر. تذكير. صلاحگويى. تذكره. ¦¦ (اسم) بند. چاره. تدبير. فند. مكر. حيله.

(

لغت نامه دهخدا

, ص611)

نام مرغ گوشت‌ربايست.فرّخى گفت: تا نبود چون هماى فرّخ كرگس#همچو نباشد بشبه باز خشين پند. و جلاّب بخارى گويد: چون پند فرومايه سوى جوژه گرايد#شاهين ستنبه بتذروان كند آهنگ.

(

لغت فرس

, ص40)

نيز عليواژست چنانكه شاعرگويد: تا نبود چون هماى فرخ كركس تا كهنباشد نظير باز خشين پند. پند[را]سوزنىنيز گفته است: گر زره پندمن داد دهد دادبك جوزۀ زين بركند شهپر بازوىپند. جنگلاهىو چوزهلوا نيز گويند.

(

فرهنگ قواس

, ص59)

ضرب المثل پند

حرارت هاى جهلی را حكيمان - ز علم و پند گفتستند ريوند.

ناصر خسرو.

(

امثال و حکم

, ج2 , ص691)

دهد مُرده پند و جهان بشنود ولى زنده‌اى كو كه آن بشنود

(امير خسرو)

پند

معنای پند

مداخل هم موضوع پند

نخست در نام پرندگان بزرگ كه بهوا پرند.

ضرب المثل پند

پند در اصطلاح